In het kader van de FlorijnAs-visie die de komende jaren de discussie rond de stedelijke ontwikkeling in Assen zal gaan bepalen speelt de Stadsboulevard een beslissende rol. Het wordt de hoofdverkeersader die op basis van de huidige verkeersstroom, onder meer over de Overcingellaan langs het centraal Station, het ‘verre’ Noorden op snelle wijze met het ‘diepe’ Zuiden en West-Nederland zal gaan verbinden. Ontwerp en realisatie wordt verwacht vanaf 2015 met diverse ingrijpende consequenties voor onder meer: Assen-Zuid met een nieuw station en omringend verzorgingsgebied, in het Havenkwartier een nieuwe woonwijk en voor het centrum van de stad zelf ook een nieuw stationsgebouw. Deze moet verrijzen pal aan de Stadsboulevard waarbij deze deels ‘ondertunneld’ zal worden aangelegd om vloeiende overgangen tussen stadskwartieren mogelijk te maken.
In 2012 zal daarom het Architectuurpodium Assen als Stedelijk Informatiepunt al deze ontwikkelingen op de voet volgen en in de vorm van documentatie toegankelijk houden. Naast deze publieke inventarisatie worden dit jaar presentaties voorbereid over stadskern-ontwerpen, over het thema stedelijk wonen en voedsel (Dag van de Architectuur) en de Culturele As. Extra onderzoek wordt gedaan naar bijzondere monumentale objecten die in aanmerking komen voor herbestemming. Dit programma wordt mede mogelijk gemaakt door het SfA, Stimuleringsfonds voor Architectuur.

Datum: Vrijdag 25 november, 15.00 uur, DeFKa Campis, Venestraat 88, Assen
Thema van de Sandberglezing 2011 is ‘Beelden bij Gebouwen’ en handelt over kunst in de openbare ruimte in historisch perspectief. Twee sprekers voeren het woord:: Christiaan Jansen van Studio Roosegaarde en Hans van den Ban, beeldend kunstenaar en adviseur van de Rijksbouwmeester. Daarna discussie met het publiek onder leiding van Gert Wijlage en landschapsarchitecte Bernadette Boumans.
De tentoonstelling Beelden bij Gebouwen, die ook voor en na de lezing te bezichten, is tot stand gekomen in samenwerking met Architectuurpodium Assen, Cercle Meudon en het Stedelijk Museum Assen voor Hedendaagse Kunst.
www.cerclemeudon.nl
www.smahk.nl

Deze week op woensdag 23 november verschijnt het boek -In Opdracht- tijdens het gelijknamige symposium in het vernieuwde Scheepvaartmuseum in Amsterdam. Ter gelegenheid van 60 jaar percentageregeling beeldende kunst stelde het Atelier Rijksbouwmeester een publicatie samen over alle kunstwerken die de afgelopen 60 jaar in opdracht van de Rijksgebouwendienst en onder verantwoordelijkheid van de Rijksbouwmeester zijn gemaakt. Het boek biedt een volledig en rijk geïllustreerd overzicht van deze ruim 2500 kunstwerken. Boek en symposium behandelen de geschiedenis van kunstopdrachten en de percentageregeling. Kunstkenners en andere betrokkenen komen aan het woord over het fenomeen kunstopdracht. Hoe ging dat vroeger, hoeveel vrijheid heeft de kunstenaar, wat speelt mee bij de selectie, wat is de relatie met de architectuur, wat zijn de ervaringen elders?
Op vrijdag 25 november zullen tijdens de Sandberglezing in DeFKa/SMAHK gelijksoortige vragen worden gesteld mede aan de hand van de lokale situatie in Assen in de afgelopen veertig jaar. Dit aan de hand van twee inleidingen van respectievelijk Christiaan Jansen van Studio Roosegaarde en Hans van den Ban, beeldend kunstenaar en adviseur van de Rijksbouwmeester. Ook is er een tentoonstelling te zien, Beelden bij Gebouwen, met voorbeelden van kunstwerken in de openbare ruimte die in opdracht van onder meer de gemeente Assen zijn uitgevoerd of zullen worden gerealiseerd. De tentoonstelling toont in de deelexposities Open Gaten en Culturele As eveneens andere vormen van publieke kunstwerken en aanzetten daartoe, die gekenschetst worden door het idee van tijdelijkheid en ontwerpstrategie. De opvatting speelt dat we hier niet te maken hebben met geïsoleerde opdrachtincidenten maar dat het het aanzien en identiteit van de stad als organisme, als urban structure, betreft. Oftewel zoals René Boomkens onlangs samenvatte: from place to space to rhythm”.

http://www.rgd.nl/actueel/nieuws-en-persberichten/artikel/artikel/4161/

http://urbanismweek.nl/video/

Als nieuw onderdeel van de inventarisatie van nieuwbouwprojecten in Assen waarmee vorig jaar is begonnen, gaat de Cercle Meudon zich in 2012 intensief bemoeien met oud en nieuw in de binnenstad van Assen. Aanzetten daartoe zijn gegeven in de diverse discussies rond herbestemming en recent de verschijning van de gemeentelijke visie Aantrekkelijke Binnenstad.

In deze nota wordt een ontwikkeling geschetst voor een urbaan model Assen dat als beleidslijn kan dienen voor het komende decennium. Een beschouwing over de mogelijke identiteit van een stad met een hoofdstedelijke, regionale, commerciele en culturele functie. Centraal in deze visie lijkt het concept Culturele As, een denkbeeldige lijn, of gebied, tussen Drents Museum en theatercomplex De Nieuwe Kolk. Tijdens de tentoonstelling Beelden bij Gebouwen, van 11 november tot en met 3 december, zullen we de eerste voorstellen op het idee Culturele As kunnen presenteren, die we als start beschouwen voor verdere gedachtenvorming.

De visie van de gemeente, de Aantrekkelijke Binnenstad, gaat gepaard met de expliciete uitnodiging aan belangstellenden om te reageren via de gebruikelijke sociale media, digitale discussieformulieren en enquetes.

http://www.assen.nl/Welkom_in_Assen/Binnenstad

De Cercleblog is een tijdje offline geweest en nu weer hersteld door het weblog.nl beheer. Wel worden aanhalingstekens, trema’s en vergelijkbare symbolen om onbekende redenen vervangen door vervelende systeemcodes. Bijvoorbeeld bij een citaat kun je verwachten x94citaatx94. Excuses, we gaan kijken of we er wat aan kunnen doen.

Tot zolang een Vriendelijk Verzoek, wen eraan en lees tussen de codes door.

In de discussies over de stad, over de toekomst van de stad, over leegstand en herorixebntatie op bouwpraktijken, lijkt de rol van kunstenaars, architecten en stedenbouwers aan het verschuiven. Minder een exlusief xe9xe9n-tweetje tussen opdrachtgever en ontwerper en meer een collectief overleg waarbij eigenaren, omwonenden, bedrijven en toekomstige gebruikers elkaars expertise waarderen en honoreren. Gert Urhahn:x94De stedenbouwer zal uiteenlopende rollen moeten aannemen: soms die van ontwerper, dan weer van verleider, rekenaar en tekenaar. Maar ook zal de stedenbouwer als onderhandelaar of zelfs als ondernemer moeten optreden, die actief samenwerking organiseert en partijen uitnodigt en uitdaagt. Zo krijgt de Spontane Stad in de praktijk gestaltex94.

Naast deze verandering noteren we hierbij nog twee belangrijke wijzigingen ten opzichte van de strakke moderne stadsuitbreidingsgedachte, namelijk het idee van tijdelijkheid – meer geduld met sloop, serieuze overweging herbestemming – en het loslaten van een rigide planningregie. Er zou meer openheid ontstaan voor alternatieve oplossingen en creatieve ideexebn van gebruikers. Daarvoor is wel weer intensieve communicatie nodig die commercixeble, politieke en emotionele argumenten in het licht van een gezamenlijke optimale strategie weet te relativeren. Zo zijn er diverse stedelijke ontwikkelingen die zich steeds nadrukkelijker manifesteren en bijdragen aan een levendige stad, bijvoorbeeld pop-up galeries en modewinkels, stadstuinen en stranden. Urban Signature, een online magazine over stadstrends heeft nu als thema x91Guerilla in the cityx92. Onder titel Guerrilla is bottom-up, schrijft ontwerper Gerda Zijlstra: x93Stedenbouwers die van buitenaf worden ingevlogen kennen de mogelijkheden van een buurt of plek niet zo goed als de gebruikers. Guerrilla gardeners die illegaal tuinieren in de stad en spontane drive inns die illegaal film vertonen zijn voor ons een voorbeeld. Dat soort pure bottom-up initiatieven laten zien wat mensen in de stad zelf graag willen op de plekken die ze x91krakenx92. Wat wij doen is een vorm van x91anti-kraakx92, omdat we wel toestemming en budget regelen, waardoor er meer kan. Wij gebruiken de tijdelijk beschikbare ruimte om dit soort initiatieven uit te lokken, zichtbaar te maken en te ondersteunen.x94 En stedenbouwkundige Erik Groenenboom: x93Een stad die niet flexibel is, stoot flexibele mensen af. Een stilstaande stad is dan het gevolg. Beleggers en grondeigenaren bezitten de gronden die cruciaal worden de komende tijd. Als zij openstaan voor co-creatie, voor het aanjagen van nieuwe ontwikkelingen en voor spontane, creatieve acties van mensen uit de stad, dan crexebren zij waarde. Zo ontstaat er een dynamiek die een aanzuigende werking op stedelingen heeft.x94

Onder de kop x91Affordancesx92 schreven we op 18 oktober 2010 een blog over hergebruik mede naar aanleiding van de Biennale in Venetixeb: x93met de nederlandse inzending van Vacant NL-Rietveld Landscape, ligt het accent op herbezinning van leegstand, inclusief kantoorgebouwen, die mede door economische laagconjunctuur veroorzaakt wordtx94. Voor deze inzending werkte Rietveld Landscape samen met onder meer Barbara Visser en Jurgen Bey. Inmiddels is Bey directeur geworden van het Sandberg Institute en heeft van het idee Vacant nl een master gemaakt. De tweejarige opleiding wordt als volgt op de site geintroduceerd: x93Met de tweejarige master Vacant NL wil het Sandberg Instituut ontwerpers, vaklieden en wetenschappers opleiden tot specialist in tijdelijk hergebruik. Deze opleiding wordt geleid door landschapsarchitect Ronald Rietveld en filosoof Erik Rietveld. Het programma richt zich door middel van ontwerpend onderzoek  naar de potentie van tijdelijk leegstaande gebouwen uit de  17e, 18e, 19e, 20e en 21e eeuw. Er wordt in multidisciplinair verband gewerkt, opdat inzichten en oplossingen uit verschillende kennisgebieden elkaar kunnen verrijken. Er zijn in de loop van de studie diverse bijzondere gebouwen beschikbaar zodat studenten op locatie kunnen werken aan concrete ontwerpingrepen. Gezien de urgentie en complexiteit van de problematiek zijn talentvolle specialisten in tijdelijk hergebruik wat Nederland dit decennium nodig heeft. Vacant NL vraagt om een scala aan visionaire en onorthodoxe ontwerpingrepen. Ontwerp en bouw het onmogelijke!x94

Thema van de Dag van de Architectuur in 2011 is x91Zelfverzonnenx92. Tijdens deze dag(en), in het weekend van 25 en 26 juni, zijn er een aantal gebouwen voor publiek geopend die normaal gesproken niet toegankelijk zijn. x91Zelfverzonnenx92 vraagt bijzondere aandacht voor wat niet-institutionele ontwikkelaars tot stand kunnen brengen. Denk aan een initiatief voor gezamenlijke atelierwoningen, een collectieve woongemeenschap met een eigen theatercafxe9, een buurtcentrum met een moestuin. Maar ook een particulier museum, een muziekcentrum of een restaurant op een ongewone plek kunnen x91zelfverzonnenx92 zijn.

Het Architectuurpodium Assen-CM gevestigd in een gezamenlijk ateliergebouw, de voormalige huishoudschool Het Venigerland aan de Venestraat in Assen, houdt op die dagen 25 en 26 juni ook open dag. Op zondag 26 juni is er bovendien een discussie van 15.00 – 17.00 uur over het thema x91zelfverzonnenx92 in relatie tot de stedelijke ruimtelijke kwaliteit van Assen. Aan de orde komen enkele in Drenthe gerealiseerde voorbeelden van particuliere, van-onder-op, initiatieven naast voorstellen voor toekomstige en tijdelijke ontwerpen. De nadruk zal vallen op de culturele meerwaarde van de plannen en de mogelijkheden die dat biedt voor stedelijke ontwikkeling. Hier worden ook de overige nieuwbouwplannen in Assen, die het Architectuurpodium dit jaar inventariseert, bij betrokken. We zullen bijvoorbeeld kijken of er in de structuurvisie, met name in de plannen voor de Florijnas, De Blauwe As en het havengebied, aanleiding gevonden kan worden voor meer x91zelfverzonnenheidx92, voor meer creativiteit in de publieke ruimte. De verschillende ontwerpvisies van betrokken architecten, stedebouwkundige bureaus en andere belanghebbenden zullen hierbij ter sprake komen.

Aan de discussie zullen tevens enkele architecten deelnemen die zijn genomineerd voor de Drentse Architectuurprijs 2011 die op dinsdag 21 juni, om 17.00 uur, door het Drents Plateau wordt uitgereikt. Sprekers zijn onder meer: Arnoud Olie (B+O), Fokko van der Veen(AEQUO), Sjef Meijman (kunstenaar), Victor Ackerman (DAAD), Gert Wijlage (kunstenaar/SMAHK), Gespreksleider is Ralph du Long.

www.dagvandearchitectuur.nl

www.drentsearchitectuurprijs.nl

Binnenkort wordt in Assen een nieuw woningcomplex gerealiseerd met aanliggende winkelunits tegen de oostelijke stadskant van het centrum aan de Fabriciusstraat. Volgens de planomschrijving van dit project – De Citadel – betreft het een binnenstedelijke herstructureringsopgave en bestaat uit een multifunctioneel complex van ca. 12.500m2 commercixeble ruimte met een ondergrondse parkeergarage, 160 appartementen en 70 stadswoningen. Verantwoordelijke architecten zijn RPHS (bekend van meerdere projecten in Assen) en Architectuur & Stedenbouw Bureau Ritzen. Kenmerkend stijlaspect waar een deel van het complex – De Colonnade – naar is vernoemd is de romaanse zuil. De relatie met de Griekse en Romeinse ordes wordt gexebxpliciteerd in de nieuwsbrieven van de projectontwikkelaar. www.citadel-assen.nl

Een ander bouwproject dat gerealiseerd wordt in de binnenstad staat aan het Apollopad en maakt eveneens gebruik van zuilen (kolommen, pilaren). De architecten van Inbo Drachten refereren hierbij consequent aan historische beschavingen waar het de patio en dakterras betreft: x93bij de oude Romeinen was het een open deel van een huisx94. www.apolloappartementen.nl

De behoefte om erfgenaam te kunnen worden van een indrukwekkende cultuur kan men ook tegenkomen in de openbare plekken die vernoemd zijn naar een x91Forumx92. In het gebruik van frontons boven ingangen, enige tijd populair bij flatgebouwen, zien we een zelfde streven.

Sinds het optreden van het H-team op de vooravond van de Dag van de Architectuur 2010 is het thema x91hergebruikx92 in een nationale stroomversnelling geraakt. x93Om blijvend te reflecteren op de praktijk van herbestemming en het onderwerp op de agenda te houdenx94 installeerde Rijksadviseur voor het Cultureel Erfgoed Wim Eggenkamp op die dag zijn team en werd hergebruik meteen een landelijk thema. Dat gaan we dit jaar ook goed merken omdat nu Monumentendag, inmiddels de 25e en deze wordt gehouden op 10 en 11 september, een bijna identiek thema heeft gekozen: x91Nieuw gebruik – oud gebouwx92. Dat het menens is blijkt uit de organisatie van de x91Internationale Bixebnnale Leegstand en Herbestemming 2011×92 die plaats vindt in Maastricht van 3 tot en met 11 september, inclusief onderzoeksateliers, congres en EU-top.

Dat het de Rijksadviseur echter niet alleen gaat om erfgoed-objecten moge blijken uit het volgende citaat: x93Vrijwel  alle activiteiten zijn gericht op de herbestemming van x91karakteristieke objecten, structuren en complexenx92 en niet op de herbestemming van regulier vastgoed. Neemt niet weg dat oplossingen die bijvoorbeeld voor de herbestemming van kantoren succesvol blijken ook voor monumentale objecten interessant zijn en andersom. Opzettelijk wordt dus niet gekozen voor de term x91monumentenx92 (zij het rijk, provinciaal, gemeentelijk of anderszins) omdat de status van x91monumentx92 wel van belang kan zijn vanuit juridisch-financixeble invalshoek, maar in de merendeel der gevallen vanuit de optiek van praktijkbevordering, kennisoverdracht of agendering nauwelijks onderscheidend vermogen heeftx94.

We zullen dus nog iets verder moeten zoeken naar herbestemmingsprogrammax92s en ideexebn ook voor minder karakteristieke plekken en situaties met mogelijk eveneens minder kansen op commercixeble rendementsperspectieven. De gemeente Assen is in ieder geval van plan om ook kunstenaars hierbij te betrekken. Herbestemmen kan namelijk ook een heel goede functie vervullen in (nieuwe) winkels en kantoren. Leegstand als een van de knelpunten voor het aanzien van de Nieuwe Binnenstad is onderwerp van een zogenaamde x91inspiratiebijeenkomstx92 op maandag 18 april in het ICO. Aanwezig als spreker zal onder meer zijn Felix Wigman van het adviesburo BRO, dat door heel Nederland en Vlaanderen op dit punt expertise heeft opgebouwd. Betreffende herbestemming van monumenten is er op 28 april een 1dags-cursus in Havelte op landgoed Overcinge x93voor iedereen, die betrokken is bij zox92n complexe opgave, zoals ambtenaren cultuurhistorie en/of ruimtelijke ordening, stedenbouwers, architecten, makelaars en projectontwikkelaarsx94. Op 23 mei is er een voorbereidende bijeenkomst in Amsterdam voor de Bixebnnale onderzoeksateliers.

www.herbestemming.nu

www.erfgoedindepraktijk.nl/cursussen

Over industrieel erfgoed:

www.daad.nl/publicaties/van-daad/

www.archined.nl/recensies/2010/oktober/hergebruik-als-way-of-life/

www.oudekaartnederland.nl

In het Barbican, Londen, (t/m 22 mei) is een interessante tentoonstelling te zien over Laurie Anderson, Trisha Brown en Gordon Matta-Clark, die meer dan een enkele overeenkomst kan opleveren tussen de laagconjunctuur van de jaren 1970 en de huidige economische neergang met haar sociaal-culturele gevolgen en specifieke effecten op het gebied van kunst en architectuur. Kunstenaars gaan namelijk intensief de stad gebruiken als materiaal voor performances en ruimtelijke ingrepen. De stad als decor, als schilderij, als podium en inspiratiebron. x93On the verge of bankruptcy in the 1970s, the disappearance of manufacturing and other major industries and the withdrawal of public services were turning the city into a centre of widespread unemployment and lawlessness. Artists responded by taking over derelict spaces to make and exhibit their work, by using the city itself as the medium or setting for their work, by creating opportunities to engage directly with the public out of doors and by building a vibrant arts community.x94 Overigens gebeurde dit ook in Nederland, vooral ook Amsterdam met de kraakbeweging en initiatieven als W139 en Aorta.

Belangrijk kenmerk van deze artistieke strategie is transdisciplinariteit, de vloeibaarheid tussen de disciplines. Hybride experimenten met betrekking tot twee- en driedimensies komen we ook al vroeger tegen, onder anderen via De Stijlbeweging, die zeer voortvarend architectuur en schilderkunst met elkaar verenigde. We kunnen bijvoorbeeld het Meudon Atelier in deze optiek ook als schilderij bekijken. We kennen ook de experimenten van Kurt Schwitters die zijn eigen familiewoning omtoverde tot een merzbau. Maar wat op grond van de voortgaande discussie over en kritiek op het modernisme, zeker sinds de jaren 1960, nieuwe wegen opende is de aandacht voor een meer expressionistische attitude, Het is onder meer Gordon Matta-Clark geweest die vol overtuiging de mogelijkheden heeft benut om een visie te ontwikkelen die het gegeven x91stadx92 als een levend object opvat en daarmee aan de slag gaat. Deze tentoonstelling sluit aan bij de interesse voor sculpturale architectuur – en architecturale kunst -  maar ook bij de huidige tendens in stadsplanning om meer stelselmatig onderhoud te plegen: het (tijdelijk) restaureren van verkommerde en gehavende locaties. Maar hoeveel ruimte krijgen de opvolgers van Schwitters en Matta-Clark?

www.barbican.org.uk